علي بن محمد التركه ( صائن الدين علي تركه )
57
شرح گلشن راز ( فارسى )
ايشان جزوى آن است ، كه نفس تصور مفهوم او مانع باشد از وقوع شركت در او و كلى آن است ، كه نفس تصور مفهوم او مانع نباشد از وقوع شركت در او . و قديم دو قسم است ، قديم بالذات و قديم بالغير . قديم بالذات آن است ، كه زمان بر او سابق نباشد ، ازلى و ابدى باشد . و قديم بالغير آن است كه زمان بر او سابق باشد ، و در وجود محتاج باشد به غير . و محدث آن است كه نبود و پيدا شد . يكى از زلف و خال و خط بيان كرد * شراب و شمع و شاهد را عيان كرد يعنى يكى از واقفان اصطلاح و علوم و معارف ، مصطلحات اين طايفه را بيان كرد ، همچنانكه حكما و علماى ظاهر بيان معلومات خود كردهاند به اصطلاح خاص خود . مراد به زلف حقيقت است ، به اعتبار اسقاط اسماء صفات و تجلى جمالى نيز گفتهاند . و مراد به خال ، وجود علمى و تعين ثانى نيز گويند . و مقصود از وجود عينى است . و مراد به شراب تجليات ذاتى . و شمع كنايت از نور ظل است ، و مقصود از شاهد ، محبوب حقيقى است . غرض آنكه از آنجا كه ديد و دانش ايشان است ، خبر دادهاند به اصطلاح خاص خود ، هر كسى كه از اصطلاح طايفه خبر ندارد ، از معلومات آن طايفه بجز حيرت ندارد . چنان كه شيخ فرمايد : سخنها چون به وفق منزل افتاد * در افهام خلايق مشكل افتاد يعنى سخنهاى صوفيهء متحققين چون مطابق و موافق مقام و منزل و ديد و دانش ايشان است ، كسانى كه اصطلاح اين طايفه دانند ، و به سير و سلوك و رياضت و خدمت مشايخ مشغول نشدهاند ، از معلومات ايشان حظى وافر و نصيبى كامل ندارند . چنان كه پير محمود فرمايد : كسى را كاندرين معنى است حيران * ضرورى مىشود دانستن آن